Niet elke afspraak die je maakt, is automatisch rechtsgeldig. Soms bepaalt de wet dat je niet mag afwijken van bepaalde regels; dat noemen we dwingend recht. Hier lees je wat dat precies betekent en wanneer het van toepassing is.
Wat betekent dwingend recht?
Dwingend recht zijn wettelijke bepalingen uit de wet waarvan partijen niet mogen afwijken in hun overeenkomst of contracten. Een afspraak die daarmee in strijd is, kan door een rechter ongeldig worden verklaard (nietigheid). Het dwingend recht bestaat om de zwakkere partij te beschermen, zoals een consument, werknemer of huurder.
Bij veel contracten heb je contractvrijheid; partijen mogen zelf afspraken maken en contracteren. Maar de wetgever heeft bepaald dat bepaalde rechtsregels altijd voorrang hebben.
Zover partijen afspraken maken die in strijd zijn met de wet → die afspraak is niet toegestaan.
Het doel hiervan is zekerheid en bescherming. Zonder dwingend recht zouden sterkere partijen vrijwel alle risico’s bij de ander kunnen leggen.
Welke rechten zijn dwingend?
Consumentenrecht
Een webshop zet in zijn voorwaarden:
“Retourneren is uitgesloten.”
Dat is een afwijking van de wettelijke regels. Een consument heeft namelijk bedenktijd. Die bepaling mag dus niet, ook al heb je ermee ingestemd. Je kunt daarvan afstand nemen. Lees hier wat consumentenrechten zijn.
Arbeidsrecht
In een arbeidscontract staat dat een werknemer geen vakantiedagen krijgt.
Ook dat is ongeldig. Het arbeidsrecht beschermt de werknemer tegen de werkgever. De afspraak is nietig.
Huurrecht
Een verhuurder (huurder-relatie) bepaalt in het contract dat huurprijsbescherming niet geldt.
Ook hier is sprake van dwingend recht: de bepaling werkt niet.
Waarom bestaat dwingend recht?
Het recht is opgebouwd om misbruik te voorkomen. Het gaat vooral om situaties waarin er machtsverschil bestaat tussen partijen.
De wetgever wil:
Daarom zijn bepaalde bepalingen opgenomen in verschillende boeken van het Burgerlijk Wetboek. Het betekent dat sommige afspraken simpelweg niet gemaakt mogen worden, ook al willen beide partijen dat.
Wat is het verschil tussen dwingend en aanvullend recht?
Het verschil is dat bij dwingend recht afspraken niet geldig zijn, en bij aanvullend recht wel.
Dwingend recht
Aanvullend recht
Lees hier meer over aanvullend recht.
Veelgestelde vragen
Wanneer is een afspraak ongeldig?
Is een bepaling in strijd met dwingend recht, dan is er sprake van nietigheid of een vernietigbare rechtshandeling. In een geding kan de rechter de afspraak buiten werking stellen. De overeenkomst zelf blijft meestal bestaan, maar de betreffende bepaling wordt geschrapt.
Hoe herken je dwingend recht?
Je kunt het vaak herkennen aan formuleringen in de wet zoals:
In het Burgerlijk Wetboek staan veel van deze bepalingen. Ze gelden ongeacht wat partijen contractueel hebben vastgelegd.
Geldt dwingend recht ook tussen bedrijven onderling?
Dat hangt van het geval af. In veel B2B-overeenkomsten is meer contractvrijheid toegestaan. Toch bestaan er ook in zakelijke relaties dwingende regels, bijvoorbeeld op het gebied van mededinging of aansprakelijkheid.
Kun je afstand doen van dwingend recht?
Nee, in principe niet. Juist omdat het dwingend recht bescherming biedt, is afstand doen daarvan meestal niet toegestaan. Een bepaling waarin je vrijwillig rechten opgeeft, kan daarom ongeldig zijn.